Enflasyon düzeltmesi

31/12/2003 TARİHLİ BİLANÇO

VE 2004 YILI GEÇİCİ VERGİ

DÖNEMLERİNDE

ENFLASYON

DÜZELTMESİ

HAZIRLAYAN : SMMM İBRAHİM ÖNGÜ

(324) 337 12 36 - 37

I - GİRİŞ

II - ENFLASYON DÜZELTMESİ

1. Enflasyon Düzeltmesi Ve Yeniden Değerleme Oranı

2. Özellik Arz eden Hususlar

3. Kimler Enflasyon Düzeltmesi Yapmak Zorundadır?

4. Enflasyon Düzeltme İşlemleri

4.1. 31/12/2003 Tarihli Bilanço Düzeltmesi

4.2. Cari Dönem Enflasyon Düzeltmesi

4.3. Cari Dönem Matrahının Düzeltilmesi

III - STOKLARIN DÜZELTİLMESİ

1. 31/12/2003 Tarihli Bilançodaki Kıymetlerin Düzeltilmesi.

2. Cari Dönem Düzeltilmesi.

3. Stok Değerlemesine Ait 2003 ve 2004 Uygulama Örnekleri

IV - SABİT KIYMET VE AMORTİSMANLARIN DÜZELTİLMESİ

1. 31/12/2003 Tarihli Enflasyon Düzeltmesi

2. 2004 Geçici Vergi Dönemlerinde Enf. Düzeltmesi

3. 31/12/2003 Tarihli Sabit Kıymet ve Amortisman Düzeltmesi Örnek Uygulama

4. 2004 Geçici Vergi Dönemlerinde Enf. Düzeltmesi Örnek Uygulama

5. 31/12/2003 Tarihli Yen.Değ.Yapılmış Sabit Kıym. Enf. Düz.Örnek Uygulama

6. 2004 Geç. Ver.Dön.Yen.Değ.Yapılmış Sabit Kıym. Enf. Düz.Örnek Uygulama

V - REEL OLMAYAN FİNANSMAN MALİYETİNİN HESAPLANMASI

1. Genel Açıklama

2. Borç Tutarının Esas Alınmasına Ait Örnek Uygulama

3. Toplam Finansman Maliyetinin Esas Alınması

VI - SERMAYENİN DÜZELTİLMESİ

1. Genel Açıklama

2. Sermaye, Yedek Akçe Enf. Düzeltilmesine Ait Örnek Uygulama

VII - ENFLASYON DÜZELTME HESABI İŞLEYİŞİ

VIII - 2004 ÖNCESİ AMORTİSMAN UYGULAMASI MI, ENFLASYON DÜZELTMESİ UYGULAMASI MI MÜKELLEFİN LEHİNE?

1.Örnek uygulama, karşılaştırma

IX - 31/12/2003 TARİHLİ BİLANÇO DÜZELTİLMESİNDE OLUŞAN GEÇMİŞ DÖNEM ZARARI İLE GEÇMİŞ DÖNEM KAR’I 2004 YILINDAKİ GEÇİCİ VERGİ DÖNEMLERİNDE ENFLASYON DÜZELTİLMESİNE TABİ OLACAK MI?

1. Genel Açıklama

2. Enflasyon Düzeltme Tablosu ve Örnek uygulama (2003-2004)

X - ÖRNEK UYGULAMA

1. 31/12/2003 Tarihli Bilanço Düzeltmesi

1.1. Düzeltme Öncesi Mizan, Bilanço

1.2. Düzeltme Hazırlıkları

1.3. Düzeltme Muhasebe Fişleri

1.4. Düzeltilmiş Mizan

1.5. Düzeltilmiş Bilanço

2.2004/09 Geçici Vergi Döneminde Enflasyon Düzeltmesi:

2.1. Düzeltme Hazırlıkları

2.2. Düzeltme Muhasebe Fişleri

2.3. Düzeltilmiş Mizan

2.4. Düzeltme Sonrası Gelir Tablosu

2.5. Düzeltilmiş Bilanço

I - GİRİŞ

Türkiye 30 yıldır yüksek enflasyonla çalkalanmış, ancak muhasebe uygulamalarına ise yüksek enflasyonun etkisi yansıtılmamıştır.

30/12/2003 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 5024 S. Kanunla, VUK mükerrer 298.nci maddesinde değişiklik yapılmış, 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi başka bir ifadeyle “GEÇMİŞİN DÜZELTİLMESİ” VUK geçici 25.nci maddesi ile 328 S. VUK tebliğinde yer alan hükümler ile sonradan yayımlanan 5228 S. Kanun, tebliğ ve sirkülerlerle enflasyon düzeltilmesinin nasıl yapılacağı belirtilmiştir. 31/12/2003 tarihli bilanço ve 2004 takvim yılı geçici vergi dönemleri için ayrı ayrı değerlendirilecektir.

Enflasyon dönemlerinde işletmelerin faaliyet sonuçlarını gösteren mali tabloların gerçeği yansıttığı söylenemez. Enflasyon düzeltmesinin amacı, mali tabloların enflasyonun etkisinden arındırılması ve böylece vergileme üzerindeki enflasyondan kaynaklanan olumsuzlukların giderilmesidir.

Vergi kanunları daha ziyade vergi matrahının saptanmasına yöneliktir. Mali tabloların düzeltilmesi üzerinde (5024 S. Kanuna kadar) durulmamıştır. Muhasebe, belirlenmiş ilkeler doğrultusunda serbestçe tutulmuş, mali tabloların düzenlenmesi konusunda da işletmelere geniş takdir hakkı verilmiştir. Bugüne kadar muhasebe ve muhasebe standartları vergi hukukundan ziyade Ticaret Hukukunun uygulaması olarak gelmiştir. Bu bakımdan enflasyon düzeltmesi uygulaması AB sürecine girdiğimiz bu dönemde zorunlu hale gelmiştir. Ancak bugüne kadar yayımlanan kanun, tebliğ ve sirkülerlerle birçok konulara tam çözüm getirildiği söylenemez.

Konunun uzmanları tarafından, enflasyon düzeltmesi;

“5024 Sayılı Kanun enflasyon muhasebesi olarak değil enflasyon vergisi kanunu”, “Enflasyon muhasebesi HİÇ HESAPTA OLMAYAN HAKSIZ REKABET KAYNAĞINA DÖNÜŞTÜ”, “2004 öncesi zarar eden şirketlerin aleyhine oldu”, “Kredi kullanan şirketler için ikinci vergileme geldi”, “Bu haliyle enflasyon muhasebesi uygulanamaz”, “Enflasyon düzeltmesi daha basit hale getirilmeli”, “Yanlış enflasyon düzeltmesi yapılması ileride telafisi mümkün olmayan durumlar yaratır”

Şeklinde yorumlanmaktadır.

04/12/2004 tarihine kadar yapılan düzenlemeler doğrultusunda 31/12/2003 tarihli bilanço ve 2004 takvim yılı geçici vergi dönemleri açısından ayrı ayrı değerlendirmeler bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Görüş ve açıklamalarımız uygulamaya uygun örneklerle değerlendirilmiştir.

İbrahim Öngü

SMMM

Mersin, 08/12/2004

II - ENFLASYON DÜZELTMESİ

İlgili Kanun, Tebliğ ve Sirkülerler

01. Enf. Düz. Kanunları (5024 – 5228) V.U.K. Mükerrer 298.nci Madde, Geçici 25.nci madde.

02. Enf. Düz. Tebliğleri (V.U.K. 328 – 337 - 338 – 333 - 339)

12 S. Muh. Sis. Uygulama Tebliği)

03. Enf. Düz. Sirkülerleri V.U.K. (2(1), 3(2), 4(3), 6(4), 8(5), 9(6), 10(7), 11(8), 13(9)

1. Enflasyon Düzeltmesi ve Yeniden Değerleme Oranı

30/12/2003 tarihli 25332 sayılı Resmi Gazetede 5024 Sayılı Kanun ile Vergi Usul Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununda değişiklik yapılması hakkındaki kanunun 2.nci maddesi ile V.U.K. mükerrer 298.nci maddesi “Enflasyon Düzeltmesi ve Yeniden Değerleme Oranı” başlığı ile değiştirilmiştir.

Geçmişin düzeltilmesi veya diğer bir ifade ile 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi; VUK geçici madde 25 ile, bu maddenin nasıl uygulanacağını düzenleyen 328 sıra numaralı VUK Genel Tebliğinde yer alan hükümlere göre yapılır.

Enflasyon düzeltmesine ilişkin en son düzenleme ise, 5228 sayılı kanun ile yapılmıştır.

Malî tablolarda yer alan parasal olmayan kıymetler aşağıdaki hükümlere göre enflasyon düzeltmesine tâbi tutulur.

Kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri fiyat endeksindeki artışın, içinde bulunulan dönem dahil son üç hesap döneminde %100'den ve içinde bulunulan hesap döneminde % 10'dan fazla olması halinde malî tablolarını enflasyon düzeltmesine tâbi tutarlar. Enflasyon düzeltmesi uygulaması, her iki şartın birlikte gerçekleşmemesi halinde sona erer.

Kapsama giren mükellefler, geçici vergi dönemlerinin sonu itibarıyla malî tabloları düzenlemek ve enflasyon düzeltmesi yapmak zorundadırlar. Geçici vergi dönemlerinde yukarıda belirtilen oranların tespitinde, son üç hesap dönemi yerine üçer aylık dönemlerin son ayı dahil önceki otuz altı ay ve içinde bulunulan hesap dönemi yerine son oniki ay dikkate alınır. Bir hesap dönemi içindeki geçici vergi dönemlerinin herhangi birinde düzeltme yapılması halinde takip eden geçici vergi dönemlerinde ve içinde bulunulan hesap dönemi sonunda da düzeltme yapılır.

Bakanlar Kurulu; bu maddede yer alan % 100 oranını % 35'e kadar indirmeye veya tekrar kanunî seviyesine kadar yükseltmeye, % 10 oranını ise % 25'e kadar çıkarmaya veya tekrar kanunî seviyesine kadar indirmeye yetkilidir.

Bu maddenin uygulanmasında;

Parasal olmayan kıymetler; parasal kıymetler dışındaki kıymetleri,

Parasal kıymetler; Türk Lirasının değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kaldığı halde satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen kıymetleri (Yabancı paralar da parasal kıymet olarak dikkate alınır.),

Enflasyon düzeltmesi; parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutarlarının düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle, malî tablonun ait olduğu tarihteki satın alma gücü cinsinden hesaplanmasını,

Düzeltme katsayısı; malî tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, düzeltmeye esas alınan tarihi içeren aya ait fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayıyı,

Ortalama düzeltme katsayısı; malî tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, bu endeks ile bir önceki dönemin sonundaki fiyat endeksi toplamının ikiye bölünmesi sonucu bulunan endekse bölünmesiyle elde edilen katsayıyı,

Fiyat endeksi (TEFE); Devlet İstatistik Enstitüsünce Türkiye geneli için hesaplanan ve ilân edilen Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksini,

Reel olmayan finansman maliyeti; her türlü borçlanmada, borç tutarlarına (yabancı para üzerinden borçlanmalarda düzeltme tarihindeki Türk Lirası karşılıklarına), borcun kullanıldığı döneme ait TEFE artış oranının uygulanması suretiyle hesaplanan tutarı,

Toplulaştırılmış yöntemler;

Basit ortalama yöntemi; gelir tablosu kalemleri ile stokların düzeltmede esas alınacak tarihlere bağlı kalınmaksızın dönem ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmasını,

Hareketli ağırlıklı ortalama yöntemi; dönem sonu stok ve dönem içinde satılan mal maliyetinin enflasyon düzeltmesine esas alınacak tutarlarının hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmasını (Bir önceki döneme ait düzeltilmiş satılan mal maliyeti enflasyon düzeltmesi yapılan dönemin sonuna taşıma katsayısı uygulanarak taşınır. Bu hesaplamalarda amortisman ve reel finansman giderleri, endekslenmeden dikkate alınır.),

Hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı; enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmuş dönem başı stokun ilgili dönemin sonuna taşınmış değeri ile dönem içi alış ve giderlerin enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmuş değerleri toplamının, dönem başı stok ile dönem içi alış ve giderlerin enflasyon düzeltmesine esas alınacak tutarlarının toplamına bölünmesi ile bulunan katsayıyı,

Taşıma; malî tablolardaki parasal ve parasal olmayan tutarların, taşıma katsayısı kullanılarak ilgili dönemin sonundaki yeni değerlerinin hesaplanması işlemini,

Taşıma katsayısı; malî tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, bir önceki dönemin sonundaki (yıl içinde işe başlayanlarda, işe başlanılan aya ilişkin) fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayıyı,

Enflasyon fark hesapları; parasal olmayan kıymetlerin düzeltme işlemi sonrası değeri ile düzeltme öncesi değeri arasındaki farklarının kaydedildiği hesapları,

Enflasyon düzeltme hesabı; parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan farkların kaydedildiği hesabı (Bu hesap enflasyon fark hesapları ile karşılıklı olarak çalışır. Parasal olmayan aktif kıymetlerin enflasyon düzeltmesine tâbi tutulması sonucu oluşan farklar bu hesabın alacağına, parasal olmayan pasif kıymetlerin enflasyon düzeltmesine tâbi tutulması sonucu oluşan farklar ise borcuna kaydedilir. Enflasyon düzeltme hesabının bakiyesi gelir tablosuna aktarılmak suretiyle kapatılır.),

Net parasal pozisyon; parasal varlıklarla parasal yükümlülükler arasındaki farkı,

İfade eder.

DÜZELTME İŞLEMİNDE AŞAĞIDAKİ TARİHLER ESAS ALINIR:

MENKUL KIYMETLER VE MALİ DURAN VARLIKLAR :Alış bedeli ile değerlenen menkul kıymetlerle malî duran varlıklar için; satın alma tarihi.

İLK MADDE VE MALZEME, TİCARİ MALLAR, YARI MAMUL VE MAMUL STOKLAR’ın maliyetine dahil edilen unsurlar, yıllara sarî inşaat ve onarım işlerinde maliyeti oluşturan unsurlar, gelecek aylara ve yıllara ait giderler, maddî duran varlıklar ve bu varlıkları oluşturan unsurlar, maddî olmayan duran varlıklar ve bu varlıkları oluşturan unsurlar, özel tükenmeye tâbi varlıklar ve bu varlıkları oluşturan unsurlar, yıllara sarî inşaat ve onarım hakedişleri, haklar ve şerefiyeler için; defterlere kayıt tarihi (Bunlara mahsuben verilen veya alınan parasal olmayan avanslar, ödeme veya tahsil tarihinden mahsup tarihine kadar düzeltilir.).

PARASAL OLMAYAN ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR İLE AVANSLAR, nakit olarak ödenmiş sermaye, hisse senetleri ihraç primleri, hisse senedi iptal kârları için; tahsil tarihi.

PARASAL OLMAYAN VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR İLE AVANSLAR için; ödeme tarihi.

AYNÎ SERMAYE OLARAK KONULAN KIYMETLER için; mülkiyetin intikal ettiği tarih.

KÂR YEDEKLERİ, geçmiş yıl kârları ve net dönem kârının sermayeye ilave edilmesi dolayısıyla artırılan sermaye için; tescil tarihi.

NAKDÎ SERMAYE KARŞILIĞI ALINAN HİSSE SENETLERİ için; ödeme tarihi, aynî sermaye karşılığı alınan hisse senetleri için; sermaye olarak konulan kıymetlerin mülkiyetinin intikal ettiği tarih, temettü karşılığı alınan hisse senetleri için; iştirak edilen şirket sermayesinin tescil tarihi.

Borsada işlem gören hisse senetleri, değerleme günündeki borsa rayici ile dikkate alınır. Bunlar için ayrıca düzeltme yapılmaz. (5228 s.kanunla satın alma tarihine göre düzeltme yapılır şeklinde değişmiştir. 5228 s.kanun 60/1-a maddesi ile)

Amortismanlar ve itfa payları, düzeltilmiş değerler üzerinden hesaplanır.

Kazançlarını işletme hesabı esasına göre tespit eden mükellefler ile serbest meslek erbabı da amortismana tâbi iktisadi kıymetlerini bu maddede belirtilen hükümlere göre düzeltilmiş tutarları üzerinden amortismana tâbi tutabilirler.

Parasal olmayan karşılıklar için; ilgili olduğu kıymetin düzeltmeye esas tarihi.

Düzeltme işleminde bu Kanunda yer alan değerleme hükümlerine göre tespit edilen tutarlar esas alınır. Ancak stokların, satılan malın ve maddî duran varlıkların maliyet bedeline ve malî duran varlıkların alış bedeline intikal ettirilen reel olmayan finansman maliyetleri düşüldükten sonra bulunan tutarlar düzeltmeye tâbi tutulur. Toplulaştırılmış yöntemlerle düzeltmeye tâbi tutulan kıymetlerin alış veya maliyet bedeline intikal ettirilen reel olmayan finansman maliyetlerinin düşülmesi ihtiyarîdir.

Mükellefler; reel olmayan finansman maliyetini, toplam finansman maliyetlerine, ilgili döneme ait TEFE artış oranının dönem ortalama ticari kredi faiz oranına bölünmesi suretiyle belirlenen oranı uygulayarak da tespit edebilirler. Ancak bu yöntemi seçen mükellefler seçtikleri yöntemden bu seçimi yaptıkları hesap dönemi dahil üçüncü hesap döneminin sonuna kadar dönemezler.

Belgelerde ayrıca gösterilen vade farklarının reel olmayan kısımları ile üç aydan fazla vadeli olan ve vade farkı düzenlenen belge üzerinde ayrıca gösterilmeyen işlemlerde alacak ve borç senetlerinin reeskont işlemine tâbi tutulmasında esas alınan Merkez Bankasınca uygulanan faiz oranı kullanılarak hesaplanan vade farkı tutarının reel olmayan kısımları bu madde hükümlerine tâbi tutulur.

MADDİ DURAN VARLIKLAR maliyet bedeli, MALİ DURAN VARLIKLAR ise alış bedeli üzerinden düzeltmeye tabi tutulur.

Maddi duran varlıklar, mali duran varlıklar ve özel tükenmeye tabi varlıklar ile stokların maliyet veya alış bedelleri içinde yer alan ve tevsik edilebilen reel olmayan finansman maliyeti, ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülür. Mükelleflerin reel olmayan finansman maliyetini tevsik edememeleri halinde:

Son beş hesap dönemi içinde aktife giren kıymetlerin maliyet bedeline dahil edilen finansman giderlerinin reel olmayan kısımları; toplam finansman maliyetlerine, ilgili döneme ait TEFE artış oranının dönem ortalama ticari kredi faiz oranına bölünmesi sonucunda belirlenen oranlar uygulanmak suretiyle bulunan tutar, maliyet ve alış bedelinden düşülür.

Söz konusu beş hesap döneminden önce aktife giren kıymetlerin maliyet bedeline dahil edilen finansman giderleri maliyet veya alış bedellerinden düşülmez.

(31.07.2004 tarih ve 25539 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle eklenen ve 01.01.2004 tarihinden geçerli olarak yürürlüğe giren şekli.) Reel olmayan finansman maliyetinin tevsik edilebilir olması halinde de (1) numaralı alt bentte belirtilen yöntem kullanılabilir. Amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutar, 2004 ve sonraki dönemlerde, beş yılda ve eşit taksitte dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınır.

Öz sermaye kalemlerinin düzeltilmesinde, 01.01.2004 tarihinden önce ayrılan yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonlar öz sermayeden düşülür. Bu ve benzeri fonların sermayeye ilavesi nedeniyle oluşan sermaye artışları sermaye artışı olarak dikkate alınmaz ve enflasyon düzeltmesine tabi tutulmaz.

Reel olmayan finansman maliyeti hesaplaması; isteğe göre “Borç tutarının esas alınması” veya “Toplam finansman maliyetinin esas alınması yöntemlerinden” herhangi biri ile serbestçe yapılabilir. (5228 s.kanun).

Yıllara sarî inşaat ve onarma işlerine ait maliyet ve hak edişlere ilişkin düzeltmeler, enflasyon düzeltme hesabı yerine yıllara sarî inşaat enflasyon düzeltme hesabına kaydedilir. Bu hesap işin bitiminde kâr/zarar hesabına intikal ettirilir.

Düzeltme sonucu bulunan tutarlar, izleyen dönemde enflasyon düzeltmesi yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, izleyen dönemin başlangıç değerleri olarak dikkate alınır.

Mükellefler düzeltme işleminde Maliye Bakanlığınca belirlenen toplulaştırılmış yöntemleri uygulayabilirler. Ancak toplulaştırılmış yöntemlerden birini seçen mükellefler seçtikleri yöntemden, bu seçimi yaptıkları hesap dönemi dahil üçüncü hesap döneminin sonuna kadar dönemezler.

Enflasyon düzeltmeleri, ilgili kıymetlere ait fark hesaplarına ve enflasyon düzeltme hesabına kaydedilir

Öz sermaye kalemlerine ait enflasyon fark hesapları kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilir, bu işlem kâr dağıtımı sayılmaz.

Bu şekilde belirlenen geçmiş yıl kârı vergiye tâbi tutulmaz, geçmiş yıl zararı zarar olarak kabul edilmez. Ancak, matrahın tespitinde geçmiş yıl malî zararları mukayyet değerleri ile dikkate alınır.

Enflasyon düzeltmesine tâbi tutulan değerlerin elden çıkarılması halinde, bunlara ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet addolunur. Ancak 5228 s.kanunun 11.nci maddesi ile VUK’nun geçici 25.nci maddesine eklenen (I) bendi ile amortismana tabi olmayan kıymetlerin örneğin stokların veya amortisman ayrılmamış iktisadi kıymetlerin düzeltilmiş değerinin altında bir bedelle satılması halinde düzeltilmiş değerle düzeltme öncesi değer arasındaki farka isabet eden zararın gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alınmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Enflasyon düzeltmesi uygulanmayan bir hesap döneminden sonra enflasyon düzeltme şartlarının yeniden oluşması halinde; enflasyon düzeltmesi yapılan en son dönemden başlamak üzere enflasyon düzeltmesi yapılır.

2003 yılı hesap dönemine ait beyannamede yer alan indirilemeyen geçmiş yıl mali zararları ile cari dönem mali zararları matrahın tespitinde mukayyet değerleri ile dikkate alınır.

Yıllara sari inşaat ve onarma işlerine ait maliyet ve istihkak tutarları ile ilgili olarak 31.12.2003 tarihinde oluşan düzeltme farkları işin bitiminde kar/zarar tutarının tespitinde dikkate alınmaz.

2004 yılı hesap döneminden itibaren ilk defa bilanço esasına geçen mükellefler bu maddede yer alan esaslara göre düzeltme yaparlar.

Kendisine özel hesap dönemi tayin edilen mükelleflerde; 31.12.2003 tarihli bilanço, 2004 yılı içinde biten hesap dönemi sonundaki bilançoyu, 2003 yılı hesap dönemi, 2004 yılı içerisinde biten hesap dönemini, 01.01.2004 tarihi 2004 yılı içinde başlayan hesap döneminin başındaki tarihi ifade eder.

31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmiş aktif toplamından düzeltilmiş sermaye, düzeltilmiş hisse senetleri ihraç primleri ve düzeltilmiş hisse senedi iptal karları ile borç toplamının çıkarılması sonucu bulunan fark, geçmiş yıllar kar/zararı hesabında gösterilir. Bu şekilde tespit edilen geçmiş yıl karı vergiye tabi tutulmaz, geçmiş yıl zararı ise zarar olarak kabul edilmez.

Pasif kalemlere ait enflasyon fark hesapları, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde, bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu dönemde vergiye tabi tutulur. Ancak öz sermaye kalemlerine ait enflasyon farkları düzeltme sonucu oluşan geçmiş yıl zararlarına mahsup edilebilir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilir; bu işlemler kar dağıtımı sayılmaz. (1)

(31.07.2004 tarih ve 25539 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle eklenen ve 01.01.2004 tarihinden geçerli olarak yürürlüğe giren şekli.) Bu madde uyarınca düzeltilen kalemlerin elden çıkarılması halinde, bunlara ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet bedeli addolunur. Şu kadar ki, amortismana tabi olmayan kıymetlerin düzeltilmiş değerinin altında bir bedelle satılması halinde, düzeltilmiş değerle düzeltme öncesi değer arasındaki farka isabet eden zarar, gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alınmaz.

(1) (Bu kısımda yer alan "Ancak öz sermaye kalemlerine ait enflasyon fark hesapları kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilir, bu işlem kar dağıtımı sayılmaz." şeklindeki cümle; 31.07.2004 tarih ve 25539 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle, 01.01.2004 tarihinden geçerli olarak metinde görüldüğü şekilde değiştirilmiştir.)

Kısaca:

5024 S.Kanunun 2.nci maddesi ile değişik mük. 298.nci maddesine göre enflasyon düzeltmesini, bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri yaparlar.

01/01/2004 yılı hesap döneminden itibaren ilk defa bilanço esasına geçenler de düzeltme yaparlar. (VUK Geç. 25/j)

2/8/2004 tarih ve 8 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinde, 5228 sayılı Kanunun 59 uncu maddesiyle 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinde yapılan değişiklik ile 31/12/2003 tarihi (Kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2004 yılında biten hesap döneminin sonu) itibariyle aktif toplamı 7,5 trilyon Türk Lirasını veya hesap dönemine ait ciroları toplamı 15 trilyon Türk Lirasını aşmayan mükelleflerin, dilemeleri halinde 2004 yılına ilişkin geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapmayabilirler.

01/01/2004 tarihinden itibaren işe başlayan bilanço esasına göre defter tutan gv ve kurumlar vergisi mükellefleri, işe başlama tarihi itibariyle düzenlemiş oldukları dönem başı bilançolarına ait aktif toplamının 7,5 trilyon TL. ‘sini aşması halinde enflasyon düzeltmesi zorunlu olup, bunun haricinde ihtiyaridir. (VUK Sirküleri sayı:11 14/08/2004)

31/12/2003 tarihinde yapılacak düzeltme işleminde sadece bilançonun düzeltilmesi zorunludur.2004 ve daha sonraki düzeltmelerde ise bilanço ve gelir tablosunun düzeltilmesi zorunlu olup, geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapmak zorunda olanlar gelir tablosu ile birlikte bilançolarını da geçici vergi beyanname ekinde vermek zorundalar.

31/12/2003 tarihli mali tabloların düzeltilmesine ilişkin hükümler VUK Geç. 25.nci maddesine yer almaktadır. Bu maddede belirtilmeyen hususlar ise VUK 298 s. Sirkülerine göre düzeltme yapılır.

01/01/2004 tarihinden sonra yapılacak enflasyon düzeltmeleri yapılırken;

01. 31/12/2003 tarihli bilanço düzeltilmiş olmalı.

02. Enflasyon şartları gerçekleşmiş olmalı.

03. 2004 yılında aktife veya pasife giren parasal olmayan kıymet ve kaynaklar geçici vergi dönemi itibariyle düzeltilir.

04. 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesine ilişkin hazırlanan 328 S. VUK Tebliği ile getirilen usul ve esaslar bu tebliğ (338) için de geçerlidir. Ancak 328 S. Tebliğ sadece 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesine ilişkin olup, 338 S. Tebliğ ile FARKLILIK arz eden hususlar vardır.

05. Geçici vergi dönemine kadar aktife giren amortismana tabi iktisadi kıymetler için eski hükümlere göre amortisman ayrılmaya devam edilir. 10/02/2005 tarihine kadar enflasyon düzeltmesinden yararlananlar 31/12/2004 tarihine kadar aktife giren amortismana tabi iktisadi kıymetler için eski hükümlere göre amortisman ayırmaya devam edilir.

06. Enflasyon düzeltmesi yapıldığı dönemden itibaren yeniden değerleme, maliyet artış fonu hesaplanmaz, LİFO metoduna göre stokların maliyeti hesaplanmaz, gider kısıtlaması yapılmaz.

2.nci sınıf tüccarlar ve serbest meslek erbabları:

VUK Mük.md. 298/A-6’ya göre amortismana tabi iktisadi kıymetlerini, bu kıymetlerin düzeltilmiş tutarları üzerinden amortismana tabi tutabilirler. Enflasyon düzeltmesine tabi tutulan değerlerin elden çıkarılması halinde-, bunlara ilişkin enf. Düzeltme farkları maliyet addolunur. (VUK. Mük.298/A-5)

2. Özellik Arz eden Hususlar

01. GV veya KV mükelleflerinden enflasyon düzeltmesi yapmak zorunda olanlar, verecekleri geçici vergi beyannamelerine (geçici vergi dönemine ait) düzeltilmiş bilançolarını da eklemek zorundadırlar. Herhangi bir geçici vergi döneminde enflasyon düzeltmesi yapanlar sonraki geçici vergi dönemlerinde de enf. Düzeltmesi yapmak zorundadırlar. Düzeltme yapma tarihi ise geçici vergi beyanname verme süresi olan 25/08/2004’tür. (VUK 8 sayılı sirküler-02/8/2004)

02. Amortismana tabi olmayan iktisadi kıymetlerin 31/12/2003 düzeltilmiş değerinin altında bir bedelle satışından kaynaklanan zararın düzetmeye isabet eden kısma zarar kabul edilmeyecektir. (5228 S.Kanun R.Gazete:31/047/2004-25539)

03. 31/12/2003 tarihli bilanço düzeltmelerinde 698 hesabın bakiyesi 570/580 hesaba, geçici vergi dönemlerindeki 698 hesabın bakiyesi 648/658 hesaba aktarılır.

04. Kayıtlarda iz bedeliyle takip edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler enflasyon düzeltmesine tabi tutulup tutulmamasında mükellefler serbest bırakılmıştır. (05/08/2004-VUK Enf. Düzeltmesi Uygulaması 9 sayılı sirküler)

05. 31/12/2003 tarihli bilançodaki stok değerlemesinde düzeltme katsayıları yerine, toplulaştırılmış yöntemler kullanılarak düzeltme yapılabilir. (Basit ortalama yöntemi, stok devir hızı yöntemi) Toplulaştırılmış yöntem sadece stokla sınırlıdır. (05/08/2004-VUK Enf. Düzeltmesi Uygulaması 9 sayılı sirküler)

06. Kayıtlara giriş tarihi ay olarak belli edilemeyen parasal olmayan iktisadi kıymetler için ilgili kıymetin işletme bünyesine girdiği yılın ilk ayının, kayıtlara giriş tarihi yıl olarak belli edilemeyenlere ise işletmenin hayata geçtiği yılın ilk ayı dikkate alınır.

(05/08/2004-VUK Enf. Düzeltmesi Uygulaması 9 sayılı sirküler)

07. Serbest Bölgelerde 06/04/2004 tarihinden itibaren faaliyete başlayan mükellefler faaliyete başladıkları tarihten itibaren enflasyon düzeltmesi hükümleri tabi olacaklardır. (05/08/2004-VUK Enf. Düzeltmesi Uygulaması 9 sayılı sirküler)

08. Yıllara yaygın inşaatlara ilişkin enflasyon düzeltmesinde, 31/12/2003 tarihi itibariyle yapılacak düzeltme farkları kar/zarar tespitinde dikkate alınmayacaktır. Sonraki dönemlere isabet eden kazanç ise düzeltilmiş değerlere göre tespit edilecek ve bunların toplanması suretiyle olaşan kazanç tutarı beyan edilecektir. (05/08/2004-VUK Enf. Düzeltmesi Uygulaması 9 sayılı sirküler)

09. Yapılmakta olan yatırımlarda enf. Düzeltmesi harcamaların yapıldığı her ay dikkate alınarak yapılır.

10. Amortismanların fiilen ayrılmış kabul edilmesi. Enflasyon düzeltmesi esnasında iktisadi kıymetlere ilişkin birikmiş amortismanların kanuni süresinde ayrılması gereken tutardan daha düşük olduğunun tespit edilmesi durumunda, iktisadi kıymetle ilgili kanuni süresinde ayrılmayan amortisman tutarı, fiilen ayrılmış kabul edilecektir. (05/08/2004-VUK Enf. Düzeltmesi Uygulaması 9 sayılı sirküler)

11. 01/01/2004 tarihinden sonra işi bırakma, tasfiye, devir, birleşme, nev’i değiştirme hallerinde 31/12/2003 bilançosunun düzeltilmesi. 01. 31/12/2003 tarihinden önce önce tasfiyeye girmiş, ancak 2004 yılında tasfiyesi sonuçlanmış firmalar 31/12/2003 tarihli bilançolarını düzeltecek ve hesap kesinleşmesinden itibaren 15 gün içinde tasfiye sonu bilançosu verilecek.

02. 01/01/2004 tarihinden sonra işin bırakılması, tasfiyeye girilmesi durumunma tasfiyeye başlama 31/12/2003 tarihli bilançonun enf. Düzeltilmesi gerekir. Devir, birleşme hallerinde de aynı işlem yapılır. (05/08/2004-VUK Enf. Düzeltmesi Uygulaması 9 sayılı sirküler)

12. Geçmiş dönemden gelen kar ve zararların düzeltilmesi.

Kar yedekleri ve yasal yedekler düzeltmeye tabi tutulur. Düzeltilmiş geçmiş yıl kar veya zararı bulunurken kayıtlarda yer alan geçmiş yıllardan gelen kar veya zararlar, düzletme esnasında sıfırlanacaktır. 31/12/2003 tarihli düzeltilmiş bilançoda dönem net karı/zararı gösterilmeyecek, geçmiş yıl kar veya zararı, düzeltilmiş bilanço denkliğini sağlayacak şekilde öz kaynaklar içinde yer alacaktır. (05/08/2004-VUK Enf. Düzeltmesi Uygulaması 9 sayılı sirküler)

13. 30/06/2004 tarihli bilançonun düzeltilmesi.

Düzeltme işleminde mükellefler, reel olmayan finansman maliyetlerini “Toplam finansman maliyeti”ni esas alarak hesaplamaları durumunda dönem ortalama ticari kredi faiz oranı olarak, 2004 yılının Ocak ayı için % 34,57 oranını esas alacaklardır. (05/08/2004-VUK Enf. Düzeltmesi Uygulaması 9 sayılı sirküler)

14. Birikmiş amortismanlar, ait oldukları kıymetin bilanço tarihindeki değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltilir.

15. 5024 S. Kanun “VUK, GV, KV”larında değişiklik yapılması hk. Kanun olup, 30/12/2003 tarih ve 25332 S. Resmi Gazetede yayımlandı.

5024 S.Kanunun 2.nci maddesi ile değişik mük. 298.nci maddesine göre enflasyon düzeltmesini, bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri yaparlar.

01/01/2004 yılı hesap döneminden itibaren ilk defa bilanço esasına geçenler de düzeltme yaparlar. (VUK Geç. 25/j)

16. Bedelsiz Hisse Senetlerinin Düzeltilmesi.

Bilindiği üzere anonim şirketlerde sermaye artışlarının kaynağı, işletme dışındaki diğer şahıslar veya ortaklar tarafından sağlanan dışsal kaynaklar olabileceği gibi içsel yani işletmeye ait sermaye yedekleri, kar yedekleri ve geçmiş yıllar karları da olabilmektedir.

328 sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin (VI.2.3) bölümünde, 1/1/2004 tarihinden önce ayrılmış olan ve sermayeye ilave edilen yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonların sermayeye ilavesi nedeniyle oluşan sermaye artışlarının artış olarak dikkate alınmayacağı ve bunların enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacağı belirtilmiştir.
Buna göre,
· İşletmenin aktifine kayıtlı maddi duran varlık kalemlerinin Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yeniden değerlenmesinden oluşmuş değer artışlarından,
· İşletmenin iştirakleri ile bağlı ortakları bünyesinde Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yapılan yeniden değerleme dolayısıyla oluşmuş değer artışlarından,
Gelir Vergisi Kanununun 38 inci maddesine istinaden gayrimenkul, iştirak hisseleri ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin satış kazancının maliyet bedelinin arttırılan kısmına tekabül eden kısımlarından
kaynaklanan sermaye artışlarına ilişkin olarak ortaklara verilen ve itibari değerle değerlenen bedelsiz hisse senetleri, enflasyon düzeltmesi yapmak zorunda olan ortaklar tarafından, 5/8/2004 tarih ve 9 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinin (2.18) numaralı ayrımında belirtildiği şekilde düzeltmeye tabi tutulacaktır. İşletmeye ait sermaye yedekleri, kar yedekleri ve geçmiş yıllar karlarından kaynaklanmakla birlikte yukarıda sayılanlar dışındaki kaynaklardan dolayı oluşan sermaye artışlarına ilişkin olarak verilen hisse senetleri, diğer parasal olmayan kıymetler gibi (düzeltmeye esas tutar ile düzeltme katsayısının çarpılması suretiyle) düzeltileceklerdir.

Bilançolarını Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutan Mükelleflerin Beyanname Üzerinde Yapacakları İşlemler:

2003 ve Önceki Yıllara Ait İndirilemeyen Geçmiş Yıl Mali Zararları
Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (f) bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2004 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, (düzeltme öncesi bilançolara dayanan) 2003 ve önceki yıllara ait indirilemeyen geçmiş yıl mali zararlarını mukayyet değerleri ile dikkate alacaklardır.

2004 ve Sonraki Yıllara Ait Geçmiş Yıl Mali Zararları;
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2005 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, (düzeltilmiş 31/12/2003 tarihli bilançoya dayanan) 2004 ve sonraki yıllara ait geçmiş yıl mali zararlarını enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alacaklardır.

Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler ve İstisnalar
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2004 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, 1/1/2004 tarihinden itibaren gerçekleşen kanunen kabul edilmeyen giderler ile vergiden istisna edilmiş olan tutarları enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alacaklardır. Yatırım indirimi tutarları ise Gelir Vergisi Kanununun 19 ve geçici 61 inci maddelerinde yer alan hükümlere göre tespit edilecek tutarlar üzerinden beyannameye ithal edilecektir.
Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (c) bendine 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle eklenen (3) numaralı alt bent ile (31/12/2003 tarihli bilançoya ait düzeltme ile sınırlı olmak üzere) amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutarın, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınacağı belirtilmiştir. Enflasyon düzeltmesi uygulamasında, söz konusu reel olmayan finansman maliyetleri bilançoda gözükmeyeceği için, bunların da mukayyet değerleri ile beyanname üzerinde indirim konusu yapılması gerekmektedir.

16. Reel Olmayan Finansman Maliyetinin (Rofm) Hesaplanması:

2 yöntem kullanılabilir. a). Borç Tutarının Esas Alınması b). Toplam Finansman Maliyetinin Esas Alınması.

a). Borç Tutarının Esas Alınması

Bu yöntemde, borç tutarına borcun kullanıldığı döneme ait TEFE artış oranı uygulanarak bulunur.

b). Toplam Finansman Maliyetinin Esas Alınması

ROFM; toplam finansman maliyetine, ilgili döneme ait TEFE artış oranının hesap dönemine ait ortalama ticari kredi faiz oranına bölünmesi sonucunda bulunan oranlar uygulanmak suretiyle bulunan tutarın, maliyet veya alış bedelinden düşülmesi suretiyle bulunur.Bu iki yöntemden herhangi birini seçenler, hesap dönemi sonuna kadar geri dönemezler. (VUK Sirkileri 11 -14/08/2004)

17. Pasif Kalemlere Ait Enflasyon Fark Hesabında Yer Alan Değerlerin Çekilişi

Parasal olmayan pasif kalemler arasında yer alan "avans ve depozitolar, hak edişler, kar yedekleri ve özel fonlar (sabit kıymet yenileme fonu gibi)" hariç olmak üzere, pasif kalemlere ait enflasyon fark hesapları, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği taktirde, bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu dönemde vergiye tabi tutulacaktır. Ancak, öz sermaye kalemlerine ait enflasyon fark hesapları, kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilecek ve bu işlem kar dağıtımı sayılmayacaktır.

3. Kimler Enflasyon Düzeltmesi Yapmak Zorundadır?

Vergi Usul Kanununda değişiklik yapan 5024 sayılı Kanunun amacı mali tabloların enflasyonun etkisinden arındırılması ve böylece vergileme üzerindeki enflasyondan kaynaklanan olumsuzlukların giderilmesidir

31/12/2003 tarihindeki bilanço üzerinde enflasyon düzeltmesi, kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri tarafından yapılacaktır. Bir işletmenin Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesine göre enflasyon düzeltmesi yapması için iki şart öngörülmüştür:

1. Gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmak ,

2. Bilanço esasına göre defter tutmak ,

Bu iki şartın birlikte gerçekleşmesi durumunda, 31/12/2003 tarihindeki bilanço üzerinde Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesine ve bu tebliğe göre enflasyon düzeltmesi yapmak, anılan mükellefler için zorunluluktur.

5228 sayılı Kanunun 59 uncu maddesiyle 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi değiştirilmiştir. Yapılan değişiklikle, 31/12/2003 tarihi (Kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2004 yılında biten hesap döneminin sonu) itibariyle aktif toplamı 7,5 trilyon Türk Lirasını veya hesap dönemine ait ciroları toplamı 15 trilyon Türk Lirasını aşmayan mükellefler, dilemeleri halinde (31/12/2003 tarihli bilançoları da dahil olmak üzere) 2004 yılına ilişkin geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapmayabileceklerdir. Bir başka deyişle anılan tarih itibariyle aktif toplamı 7,5 trilyon Türk Lirasını ve hesap dönemine ait ciroları toplamı 15 trilyon Türk Lirasını aşan (yani her iki limiti de geçen) mükelleflerin 2004 yılına ilişkin geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapmaları zorunludur.

31/12/2003 tarihli mali tabloların düzeltilmesine ilişkin hükümler VUK Geç. 25.nci maddesine yer almaktadır. Bu maddede belirtilmeyen hususlar ise VUK 298 S. Tebliğe göre düzeltme yapılır. (V.U.K. 11 S. Sirküler-14/08/2004)

2.nci sınıf tüccarlar ve serbest meslek erbabları:

VUK Mük.Md. 298/A-6’ya göre amortismana tabi iktisadi kıymetlerini, bu kıymetlerin düzeltilmiş tutarları üzerinden amortismana tabi tutabilirler. Enflasyon düzeltmesine tabi tutulan değerlerin elden çıkarılması halinde, bunlara ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet addolunur. (VUK. Mük.298/A-5)

4. Enflasyon Düzeltme İşlemleri

Enflasyon düzeltmesinin amacı, reel kazançlar üzerinden vergilemenin sağlanmasıdır.

4.1. 31/12/2003 Tarihli Bilançonun Düzeltilmesi

1. Parasal olmayan hesaplar tespit edilir.

2. Son beş yılda aktifleştirilen finansman giderleri varsa reel olmayan kısımları ayrıştırılır.

3. Stoklar belirlenen esasların biriyle düzeltilir.

4. Maddi duran varlıklar ve maddi olmayan varlıkların satın alma bedelleri, deftere kayıt yılı ve ayı olarak belirlenir. Düzeltme katsayıları bulunarak düzeltilir. Birikmiş amortismanlar A.T.İ.K’lerin düzeltme sonrası oluşan artış oranı dikkate alınarak düzeltilir.

5. Yeniden değerleme fonu, maliyet artış fonu ve benzeri fonlar sıfırlanır.

6. Nakit ödenmiş sermaye tahsil tarihi, ayni sermaye varsa mülkiyetin intikal tarihi, kar yedekleri, geçmiş yıl karlarının sermayeye ilavesi ile artırılan sermaye varsa tescil tarihi itibariyle düzeltilir. Maliyet artış bedeli ve yeniden değerleme fonu kaynaklı sermaye artışları sıfırlanır. Özsermaye kalemlerine ait enflasyon farkları düzeltme sonucu oluşan geçmiş yıl zararlarına mahsup edilebilir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilir. Bu işlemler kar dağıtımı sayılmaz.

7. Diğer parasal olmayan kıymetler kanuni düzenleme ışığında düzeltilir.

8. Enflasyon düzeltmesine tabi tutulan bilanço aktif ve pasif dengesini sağlayan tutarlar hesaplanarak, geçmiş yıl kar/zarar olarak özkaynak hesaplarının sonuna eklenir.

4.2. Cari Dönem Bilançolarının Düzeltilmesi.

1. Parasal olmayan hesaplar tespit edilir.

2. Aktifleştirilen finansman giderleri varsa reel olmayan kısımları ayrıştırılır.

3.Açılış bilançosundaki maddi duran ve maddi olmayan duran varlıkların açılış bilançosundaki değerleri dönem sonuna TAŞINIR. Cari dönemlerde ÇIKIŞLARIN ise açılış bilançosundaki düzeltilmiş değerleri çıkış tarihlerine TAŞINARAK kayıtlardan çıkılır.

4.Özkaynak kalemleri açılış bilançosundaki düzeltilmiş değerleri dönem sonuna TAŞINIR. Açılış bilançosunda görünen geçmiş geçmiş yıl kar/zararı dönem sonuna TAŞINIR. (Dönem kar/zararı hariç). Dönem içinde ödenen temettü ödeme tarihinde düzeltilir, geçmiş yıl kar’ından düşülür.

5.Dönem sonu bilançosu parasal hesaplar kayıtlı değerleriyle, parasal olmayan hesaplar düzeltilmiş değerleriyle gösterilerek düzenlenir. Düzeltme farkı DÖNEM KAR/ZARAR’ı olarak özkaynak hesaplarının sonuna eklenir.

4.3. Cari Dönem Vergi Matrahının Hesaplanması

1. Enflasyon düzeltmesi yapılarak dönem kar’ı bulunur.

2. Kanunen kabul edilmeyen gider ve istisnalar tespit edilir.

3. 31/12/2003 ve önceki yıllar geçmiş yıl mali zararları, ilk yıl mukayyet değerleri ile dikkate alınarak matrahtan düşülür.

4. Enflasyon düzeltme dönemi içinde oluşan geçmiş yıl zararları matrah tespitinde ilgili yılın sonuna kadar düzeltilir ve düzeltilmiş değerleriyle dikkate alınır.

5. Yatırım indirimi varsa, tutarı tespit edilir.

6. Düzeltilmiş dönem kar’ına düzeltilmiş kanunen kabul edilmeyen giderler ile istisnalar eklenir, indirimler düşülerek dönem vergi matrahı bulunur.

III - STOKLARIN DÜZELTİLMESİ

1. 31/12/2003 Tarihli Stok Düzeltilmesi:

Vergi Usul Kanununun 5024 sayılı Kanunla değişik mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) ve (8) numaralı bentlerinin verdiği yetkiye istinaden iki tür toplulaştırılmış yöntem belirlenmiştir: Bu iki yöntemden biri seçilebilir.

01. Basit Ortalama Yöntem, 02. Stok Devir Hızı Yöntemi

01. Basit Ortalama Yöntem = Dönem Sonu Stok x (Mali Tablonun Ait Olduğu Aya Ait TEFE) / (Mali Tablonun Ait Olduğu Aya Ait TEFE + Bir Önceki Geçici Vergi Dönemine Ait TEFE)/2

2003/12 TEFE = 7,382,1 2003/09 TEFE = 7,173,3

Basit Ortalama Yöntem = Dönem Sonu Stok x (7,382,1 / (7,382,1 + 7,173,3=14,555,4/2=7,277,7) =1,01434

Basit Ortalama Yöntem = Dönem Sonu Stok x 1,01434

Bu yöntemin seçilmesi halinde, dönem sonu TEFE, bir önceki geçici vergi dönemi TEFE ve dönem sonu stok tutarının bilinmesi gerekir.

02. Stok Devir Hızı Yöntemi = Dönem içinde satılan toplam mal maliyeti / (Dönem başı stok tutarı + Dönem sonu stok tutarı) / 2

Bu yöntemin seçilmesi halinde, dönem başı stok, dönem sonu stok, dönem içi mal alışları, satılan mal maliyetinin bilinmesi gerekir.

Ortalama Stokta Kalma Süresi = 365 / Stok Devir Hızı

NOT: 31/12/2003 tarihli bilanço düzeltmesinde stok değeri yüksek olan yöntem seçilmesini tavsiye ederiz.

2. 2004 Yılında Stok Düzeltilmesi:

Basit ortalama yöntem ve hareketli ağırlıklı ortalama yöntem kullanılabilir. 2004 geçici vergi dönemlerinde bu yöntemlerden birini seçen dönem sonuna kadar bu yöntemden vazgeçemez.

Hareketli Ağırlıklı Ortalama Yöntem = (Enf. Düz. Tabi Tutulmuş Dönem başı Stokun Dönemin Sonuna Taşınmış Değeri + Dönem içi Alışların Enf. Düzeltmesine Tabi Tutulmuş Değeri) / (Dönem başı Stok +Dönem İçi Alışlar)

Not:31/12/2003 tarihli bilanço stok düzeltmesinde 01. Basit ortalama yöntem 02. Stok devir hızı yöntemi uygulanır.

2004 yılı geçici vergi dönemlerinde ise stok düzeltmesinde 01. Basit ortalama yöntem 02. Hareketli ağırlıklı ortalama yöntem kullanılır.

3. Stok Değerlemesine Ait 2003 Ve 2004 Uygulamasına Ait Örnekler

A firmasının 01/01/2003-31/12/2003 tarihindeki ticari mal stok hareketleri:

Dönem başı mal stoku 240,000,000

Dönem içi mal alışları 600,000,000

Satılan ticari mal maliyeti 720,000,000

Dönem sonu mal stoku 120,000,000

A firmasının 01/01/2004-31/03/2004 tarihindeki ticari mal stok hareketleri:

Düzeltilmiş Dönem başı Stok 121,720,800